Tinh
thần làm việc tập thể, những bài học đạo đức và hành động luôn đi kèm
mục tiêu là những giá trị tối cơ bản của nền giáo dục đất nước Nhật
Bản.
Lucy
Crehan là một nhà giáo, nhà nghiên cứu về giáo dục rất tận tâm với
những đề tài của mình. Cô đã gặp gỡ nhiều bậc giáo viên, phụ huynh để có
thể đưa ra được những góc nhìn mới lạ và chính xác về nền giáo dục của
Nhật Bản.
1. Cộng đồng hóa giáo dục từ bậc tiểu học
Ngay từ bậc tiểu học, hầu hết thời gian học sinh được học tập và làm việc theo nhóm. Ảnh: Factrange.
Điều
làm Susan, một giáo viên, cảm thấy bất ngờ ngay ngày đầu tiên đi dạy là
cách ứng xử của các học sinh tiểu học. Theo Susan, "học sinh được phép
đứng lên, tự do đi lại xung quanh lớp ngay cả khi tiết học đang diễn ra
và hầu như có thể làm mọi việc, trừ những việc gây nguy hiểm."
Hành
động này được xem là "hư" và hoàn toàn trái với những suy nghĩ cũng như
khuôn mẫu trước đây về học sinh Nhật Bản biết nghe lời và có tinh thần
học tập cao. Tuy nhiên, những bất ngờ đó đều nằm trong chuỗi chính sách
có chủ đích của chính phủ Nhật Bản áp dụng cho học sinh tiểu học.
Thay
vì dành những năm tháng đầu tiên của bậc tiểu học rèn giũa học sinh về
tầm quan trọng của việc làm theo đúng chỉ dẫn của giáo viên, người Nhật
cho rằng đây là quãng thời gian để các em tự nhận ra những gì phù hợp và
yêu thích. Bên cạnh đó, việc hướng các em vào hoạt động nhóm cũng luôn
được ưu tiên.
Hầu
hết hoạt động của học sinh tiểu học đều được tổ chức theo các nhóm nhỏ,
vì thế, học tập dường như trở thành hoạt động tự nhiên mang tính xã
hội. Nếu một học sinh rời ghế của mình và không tham gia vào các hoạt
động, giáo viên sẽ nhẹ nhàng nhắc nhở như: "Đội Vàng vẫn chưa sẵn
sàng!". Điều này sẽ khiến các học sinh khác trong đội quan tâm và yêu
cầu người bạn trở nên tích cực hơn vì lợi ích của nhóm.
Cách
giáo dục này khiến trẻ em ý thức rằng chúng là thành phần cần thiết của
nhóm và tự hào khi đạt được thành tựu dưới tư cách nhóm. Những cảm xúc
và niềm tin này rất quan trọng trong xã hội Nhật Bản, nó sẽ theo mỗi cá
nhân suốt cuộc đời.
2. Giáo dục đạo đức
Cạnh
các tiết học về chuyên môn, những giá trị nhân văn cũng được giáo viên
Nhật Bản chú trọng giảng dạy thông qua các tiết học đạo đức. Các tiết
học này thường được tổ chức một lần một tuần và trong suốt quãng đời học
sinh với tiêu chí chung là: "Phát triển một tầng lớp cư dân Nhật Bản,
những người sẽ không bao giờ mất đi tinh thần nhất quán tôn trọng mọi
người xung quanh, luôn mang theo tư tưởng đó ở nhà, tại trường học hay
bất cứ hoàn cảnh nào trong xã hội mà anh ta là thành viên; phấn đấu cho
sự sáng tạo của một nền văn hóa giàu cá tính và cho sự phát triển của
một quốc gia dân chủ; tự nguyện cống hiến cho một xã hội hòa bình".
Những
bài học như thế này chủ yếu phụ thuộc vào giáo viên giảng dạy, không có
một quy chuẩn cụ thể. Đa phần, học sinh sẽ được nghe kể về một câu
chuyện hay một tình huống nào đó. Tiếp theo, các em sẽ thảo luận theo
nhóm và cuối cùng là chia sẻ những suy nghĩ, ý kiến mình sẽ làm gì và
tại sao, trong từng tình huống trước cả lớp.
Dù
cách giảng dạy phụ thuộc vào từng giáo viên nhưng nội dung và mục tiêu
của các bài học thì hoàn toàn được quy định bởi bộ Giáo dục.
3. Những hoạt động hướng mục tiêu
Học sinh Nhật Bản thường ở lại lớp dọn vệ sinh sau giờ học. Ảnh: Inside Classrooms.
Hầu
hết các trường ở Nhật Bản đều có những hoạt động thể thao hay lễ hội
thường niên với mục tiêu "xây dựng tình đoàn kết, khuyến khích cá nhân
nỗ lực hết mình, tận tâm và kiên trì". Ngoài ra, các cuộc dã ngoại cũng
thường xuyên được tổ chức nhằm "mở rộng hiểu biết của học sinh về thiên
nhiên và thế giới xung quanh theo một cách thú vị mà đáng nhớ, đồng thời
rèn luyện học sinh có những hành vi phù hợp nơi công cộng".
Những
hoạt động hàng tuần, hàng ngày cũng đều có mục tiêu đi kèm và thường
được thảo luận bởi chính học sinh. Thêm vào đó, có hẳn một nét văn hóa
trong việc kiểm tra xem mục tiêu có đạt được không sau khi mỗi hoạt động
kết thúc. Ví dụ như tất cả học sinh dành 20 phút cuối ngày để dọn vệ
sinh trường học cùng nhau. Khi kết thúc hoạt động, các nhóm sẽ tập hợp
và đồng thanh hô to khẩu hiệu như: "Chúng ta có hợp tác tốt không?",
"Chúng ta có tận dụng tối đa thời gian không?"...
Việc
đánh giá giá trị một phương pháp giáo dục là điều không dễ dàng. Tuy
nhiên, một điểm mà toàn Thế giới phải công nhận là nền giáo dục của Nhật
Bản đã đào tạo ra một thế hệ những con người chăm chỉ, tận tâm với công
việc và ý thức kỷ luật rất cao.
Vũ Hoàng (theo Inside Classrooms)
